Aluminiumindustriens
Miljøsekretariat

Pilestredet Park 31
Postboks 2894  Solli
NO-0230  Oslo, Norway
Tel.  +47  23 32 60 90
Fax  +47  23 32 60 99
Mob  +47  951 44 394
e-mail  ams@ams-aluminium.no
 
Stoðkerfisverkir

Kerfisbundnar ráðstafanir gegn stoðkerfisverkjum í áliðnaði

Haust 2002
Við höfum náð markinu!
Fleirum líður betur núna!

Samstarfsverkefni Umhverfisskrifstofu norræna áliðnaðarins, AMS, 
áliðnaðarins í Noregi og Háskólans í Björgvin.

Forsaga
Vöðva-og beinverkir eru meginástæður fjarvera í áliðnaðinum.  Í rannsóknum á vegum áliðnaðarins er varpað ljósi á, hversu alvarlegt vandamál stoðkerfisverkirnir eru. 

Markmið verkefnisins var draga úr og hindra vöðva-og beinverki hjá starfsmönnum áliðnaðarins, og að auka möguleika starfsmanna og fyrirtækjanna til að ná tökum á þessu viðfangsefni. 

Þáttur í verkefninu skyldi vera að athuga áhrif kennslu, sem mundi þá  beina sjónum manna að því að hindra stoðkerfisverki.

Aðferð

Árangur

Öllum starfsmönnum átta álvera var boðið að svara spurningalista 

    • á undan kennslunni, inngripinu árið 1998
    • eftir 1,5 ár, þ.e. árið 2000 og
    • eftir 3,5 ár, þ.e. árið 2002 

Valdir voru 40 námshópar frá 8 álverum í Noregi 

  • Hóparnir voru flokkaðir með eftirfarandi hætti:
    1) vakt með leiðtoga
    2) vakt án leiðtoga
    3) eingöngu leiðtogar
     
  • Hinar vaktirnar í framleiðsludeildunum voru samanburðarhópar.  Starfsmenn utan framleiðsludeildanna voru viðmiðunarhópar.
  • Kennslan var fólgin í 10 einnar klukkustundar fundum á einu ári (1999), 1 matsfundi og 4 fylgnifundum árið 2001.  Dagskrá og kennsluefni voru samræmd.  Fundunum stjórnuðu sjúkraþjálfarar álveranna.
     
  • Virk þátttaka og frumkvæði þátttakenda var kjarni ferlisins.  Á hverjum fundi gerðu þátttakendur verkáætlun fyrir tímabilið fram að næsta fundi, og á þeim fundi var farið yfir afraksturinn.
  • Námshópar án leiðtoga bættu sig varðandi það að ná tökum á verkjum sínum og fengu aukinn félagslegan stuðning.   Þátttakendur í þessum hópum urðu hæfari til að óska aðstoðar vinnufélaganna við þung verkefni.
     
  • Farið var í 311 vinnuumhverfisaðgerðir af þeim 424, sem fram komu hygmyndir um í námshópunum.
     
  • Tíðni tíðra verkja í áliðnaðinum minnkaði um 8 % frá 1998 til 2002, en ekki var sýnt fram á breytingu á tíðni stoðkerfisverkja í námshópunum miðað við samanburðarhópana.  Væntanlega má útskýra  þetta með því, að stoðkerfisverki er erfitt að eiga við vegna flókinna orsaka þeirra.
Myndin sýnir breytingu notkunar þolsstefnu í mismunandi hópum (starfsmenn n=1537) frá 1998 til 2002. Kvarðinn er frá -1 til +1.
Myndin sýnir hundraðshlutfall starfsmanna alls norska áliðnaðarins, sem voru haldnir tíðum verkjum (tíðum/mjög tíðum) í ýmsum líkamshlutum árið 1998 (n=5654), 2000 (n=5143) og 2002 (n=5097)
  • Meira en 80 % af veikindafjarvistum af völdum stoðkerfisverkja var vegna 10 % starfsmanna í áliðnaðinum.
     
  • Algengast var, að stoðkerfisverkir framleiðsludeildamanna væru starfstengdir.  Algengasta fjarvistarorsök voru stoðkerfisverkir.  Bakverkir ollu mestum vandræðum við að beita líkamanum, og þeir voru  mikilvæg ástæða fjarvista af völdum stoðkerfisverkja.

Starfið framundan
Lagt er til, að í áframhaldandi starfi við að hindra stoðkerfisverki verði lögð áherzla á eftirfarandi:

  • Starfsmenn skulu gegna mikilvægu hlutverki í áhættumatsferli stoðkerfisverkja og við að koma á vinnuumhverfisumbótum.
  • Mælt er með gerð kennsluáætlana og verkáætlana  um stoðkerfisverki, ef markmiðið er að gera fleiri umbætur á vinnustaðnum.
  • Almennum  aðgerðum  (grundvallar viðnámsaðgerðum) skal beina gegn alls konar stoðverkjum, en einkum gegn áhættuþáttum bakverkja.  Mat á árangri aðgerða skal fara fram með því að mæla breytingar áhættuþátta (lyftingar, vinnustellingar, einhæf vinna, stuðningur félaganna) (sbr. AMS, Handbók um áhættugreiningu á vinnustöðum, 2001).
  • Aðgerðum fyrir starfsmenn með verki (aukaviðnámsaðgerðir) ætti að beina aðallega að framleiðsludeildarstarfsmönnum með bakverki.  Mat á árangri aðgerða ætti að fara fram með því að mæla atferlisbreytingar (þol, verki, fjarvistir).
  • Vinnan við að draga úr veikindafjarvistum í áliðnaðinum ætti að snúast aðallega um að finna þá, sem mest líkindi eru til að lendi í langtíma fjarvistum, og jafnframt ætti að hefja aðgerðir þeim til hjálpar.  Þetta á einkum við um starfsmenn með tíða axlaverki, tíða bakverki eða tíða verki í nokkrum líkamshlutum.

Verkefnisstjórar álveranna:

Elkem Aluminium Mosjøen

Solrun Holien

Hydro Aluminium Sunndal

Inger Lise L. Saue/
Guri M. Seljebø

Hydro Aluminium Høyanger

Gerita ten Bolscher

Hydro Aluminium Årdal

Cecilie Roth

Sør-Norge Aluminium Husnes

Varughese Thoppil

Hydro Aluminium Karmøy

Svein Pedersen

Elkem Aluminium Lista

Hans Meberg

Hydro Aluminium Holmestrand

Signe Helene V. Hauge

Vigeland Metal Refinery, Vennesla

Harry Jørgensen

Tengiliðir:

Tone Morken
Seksjon for arbeidsmedisin
Institutt for samfunnsmedisinske fag
Universitetet i Bergen
Ulriksdal 8 c
NO-5009  BERGEN  Norway
Tel.: +47 55 58 61 02
e-mail:  tone.morken@isf.uib.no

[Til baka]